Εκκλησία – Θρησκευτικές Εκδηλώσεις

Όπως οι περισσότερες περιοχές της Ελλάδας, το Ασβεστοχώρι είχε τα δικά του έθιμα ενόψει του Πάσχα, πολλά από τα οποία διατηρούνται και σήμερα.

Τη Μ. Τρίτη οι νοικοκυρές μάζευαν διάφορα χόρτα (λάπατα, τσουκνίδες, κ.α.) για τη νηστίσιμη χορτόπιτα της Μ. Πέμπτης. Το μάζεμά τους τη Μ. Τρίτη και όχι τη Μ. Τετάρτη, γίνονταν επειδή Τετάρτη «συνέλαβαν» τον Χριστό στον κήπο των Ελαιών και γι αυτό απέφευγαν οι Χριστιανοί να μπαίνουν σε περιβόλια.

Το πρωί της Μ. Πέμπτης όλη η οικογένεια μεταλάμβανε και στη συνέχεια η νοικοκυρά έβαφε τα αυγά. Μόλις ολοκλήρωνε τη βαφή κρεμούσε ένα κόκκινο πανί στο μπαλκόνι ή σε ένα παράθυρο, που σήμαινε ότι τα είχε βάψει.  Tο πανί συμβόλιζε το αίμα του Χριστού. Όσο αυτό ήταν κρεμασμένο στο παράθυρο, οι γυναίκες δεν έπλεναν ούτε άπλωναν ρούχα. Υπήρχε μάλιστα ένας άτυπος ανταγωνισμός ως προς το χρόνο που θα έβγαζαν οι νοικοκυρές το πανί, γιατί όπως έλεγαν, όσο γρηγορότερα το κρεμούσε τόσο καλύτερη νοικοκυρά ήταν.

Στη συνέχεια  έτρωγαν τη χορτόπιτα.

Το βράδυ οι πιστοί παρακολουθούσαν σε κλίμα συγκίνησης, κατάνυξης αλλά και θλίψης τα 12 ευαγγέλια, την Έξοδο του Εσταυρωμένου Ιησού Χριστού και την αναπαράσταση του Θείου Δράματος της Σταύρωσης γεμίζοντας την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου.

Όλο το βράδυ της Μ. Πέμπτης αρκετοί ξενυχτούσαν στην εκκλησία, δίπλα στον Εσταυρωμένο, μοιρολογώντας και μοιράζοντας, στους άλλους πιστούς, διάφορα νηστίσιμα φαγώσιμα και αφεψήματα για «συχώριο».

Τα ξημερώματα, στις 5 περίπου, σύμφωνα με το έθιμο, άρχιζαν το στολισμό του Επιταφίου,  με την καθοδήγηση, επί δεκαετίες, της Λίας Κίνη και της Ασπασούλας Σπάνδου και με τη συμμετοχή πολλών πιστών. Από το 2012, ο στολισμός του επιταφίου αρχίζει τα μεσάνυχτα…

Τη Μ. Παρασκευή οι Ασβεστοχωρίτες νήστευαν αυστηρά και έτρωγαν μόνο ψωμί, ελιές, χαλβά και κρεμμυδάκια και πήγαιναν στην εκκλησία για να προσκυνήσουν τον Επιτάφιο. Τα παιδιά, αλλά και πολλοί μεγάλοι, περνούσαν κάτω από το κουβούκλιο τρεις φορές σταυρωτά “για ευλογία”, όπως έλεγαν χαρακτηριστικά οι παλαιότεροι.

Το σούρουπο προσέρχονταν στο ναό για να ακούσουν τα εγκώμια που έψαλλε η μικτή χορωδία του χωριού (http://www.asvestohori.gr/?p=4056). Για το βράδυ αυτό, μάλιστα, οι χορωδοί προετοιμάζονταν κάνοντας πρόβες από την αρχή της σαρακοστής. Η εξαιρετική απόδοση των εγκωμίων, άλλωστε, συντελούσε ώστε η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου να γεμίζει ασφυκτικά τη μέρα αυτή από πιστούς και άλλων ενοριών!

Ακολουθούσε η περιφορά του Επιταφίου στους κεντρικούς δρόμους του χωριού, σε κλίμα συγκίνησης και πένθους.

                                                                                                                 Νίκος Γιώτης

Αναβιώνει την Τρίτη στο Ασβεστοχώρι, το μοναδικό στην Ελλάδα, πατροπαράδοτο έθιμο των Φώτων με τα πορτοκάλια.

Η ιδιαιτερότητά του έγκειται κυρίως στο στολισμό ενός τραπεζιού, που τοποθετείται στο κέντρο του ιερού ναού Αγίου Γεωργίου, από την παραμονή των Θεοφανείων με μεγάλα κλαδιά κυπαρισσιού και πορτοκάλια, με τα οποία σχηματίζεται ένας σταυρός.

Κατά τη διάρκεια της Θείας Λειτουργίας το πλαισιώνουν παιδιά με αναμμένα μεγάλα κεριά, στα οποία είναι περασμένα δυο πορτοκάλια, κι ένα μήλο και ανάμεσά τους αποξηραμένα σύκα, δεμένα με μια κόκκινη κλωστή. Πάνω στα μήλα και στα πορτοκάλια υπάρχει ξάφι. Στην κόκκινη κλωστή δένονται δεκάρες, ενώ παλιότερα δένονταν φλουριά.

Τα στολισμένα αυτά κεριά τα ετοιμάζουν και τα προσφέρουν στα βαφτιστήρια τους οι νονές και οι νονοί την παραμονή ή την προπαραμονή των Φώτων. Όταν οι νονοί δεν είναι από το Ασβεστοχώρι, τα ετοιμάζουν οι γονείς ή άλλοι συγγενείς των παιδιών προκειμένου να διατηρηθεί το έθιμο. Το ευχάριστο είναι, ότι τα τελευταία χρόνια βλέπουμε παιδιά που δεν κατάγονται, ούτε αυτά ούτε οι νονοί τους από το Ασβεστοχώρι, αλλά είναι νέοι κάτοικοι, με τα ιδιαίτερα αυτά κεριά στα χέρια, κι αυτό κατά την άποψή μας αποτελεί ένα ελπιδοφόρο μήνυμα πως το έθιμο θα διατηρηθεί και κατά τα επόμενα χρόνια ή δεκαετίες. Γιατί η διατήρηση των παραδόσεων θεωρείται, ίσως, απαραίτητη στη δύσκολη αυτή περίοδο, της παγκοσμιοποίησης και της ισοπέδωσης των αξιών, που ζούμε.

Παλιότερα, εκτός από τα παιδιά και η κάθε αρραβωνιασμένη κοπέλλα κρατούσε λαμπάδα, χωρίς φρούτα, στολισμένη με κόκκινη κορδέλα και φλουρί που της έστελνε την παραμονή η πεθερά. Όταν παντρεύονταν, τον πρώτο χρόνο, ανάλογο κερί της έστελνε η κουμπάρα της.

Μετά το πέρας της Θείας Λειτουργίας προσφέρεται στο εκκλησίασμα ένα πορτοκάλι με ένα μικρό κλαδάκι κυπαρισσιού μπηγμένο στο πάνω μέρος του, το οποίο οι πιστοί τοποθετούν στο εικονοστάσι του σπιτιού τους.

Τα πορτοκάλια για το στολισμό της εκκλησίας και αυτά που προσφέρονται είναι δωρεές κάποιων πιστών. Αυτά που προσφέρονται στο τέλος, συμβολίζουν την μπομπονιέρα για τη βάπτιση του Χριστού.

Προέρχεται από τους Αγίους Τόπους

Σύμφωνα με την παράδοση το έθιμο αυτό το έφεραν πριν από δύο περίπου αιώνες ξενιτεμένοι ασβεστοποιοί από τους Αγίους Τόπους, όπου είχαν μεταβεί για δουλειά (κατασκευή και λειτουργία ασβεστοκάμινων).

Παλιότερα, μέχρι το 1968, η τελετή του αγιασμού των υδάτων στο Ασβεστοχώρι, γίνονταν στην πλατεία “Μπαχτσέ”, η οποία ήταν η μεγαλύτερη του χωριού (εκεί όπου βρίσκονται σήμερα οι πολυκατοικίες). Από την εκκλησία μετέβαιναν οι πιστοί με εικόνες και εξαπτέρυγα στη συγκεκριμένη πλατεία, όπου είχε στηθεί ένα ξύλινο βαρέλι και σ΄ αυτό γίνονταν ο αγιασμός των υδάτων. Το βαρέλι το γέμιζαν οι ανύπαντρες κοπέλες για να έχουν, όπως έλεγαν, “καλό τυχερό”. Τη νύχτα της παραμονής γίνονταν ένα πραγματικό πανηγύρι, το οποίο οι νέοι και οι νέες περίμεναν όλο το χρόνο και διασκέδαζαν ποικιλοτρόπως. Την ώρα που οι κοπέλες γέμιζαν από τις γειτονικές δημόσιες βρύσες το βαρέλι νερό με γκιούμια, οι νέοι… έκλεβαν πουρνάρια από τις αυλές γειτονικών σπιτιών και άναβαν φωτιές γύρω από τις οποίες, όλοι και όλες μαζί, χόρευαν και τραγουδούσαν. Πολλές φορές κάποιοι νεαροί στο πλαίσιο της διασκέδασης, άδειαζαν το βαρέλι οπότε τα κορίτσια αναγκάζονταν να το ξαναγεμίσουν, χωρίς όμως να δυσανασχετούν γιατί η ατμόσφαιρα ήταν γιορτινή.

Από τo 1969, η τελετή γίνονταν στην πλατεία έξω από την εκκλησία, μπροστά στο καμπαναριό, ενώ τα τελευταία χρόνια γίνεται στον προαύλιο χώρο της.

Νίκος Γιώτης

Κλειστό για τους πιστούς και χωρίς τον καθιερωμένο Εσπερινό την παραμονή και Θεία Λειτουργία ανήμερα το πρωί της γιορτής σ’ αυτό, ήταν για μία ακόμη χρονιά, το εξωκλήσι της Αγίας Κυριακής.

Πρόκειται για το πρώτο από τα τέσσερα εξωκλήσια του Ασβεστοχωρίου που γιορτάζουν κάθε Ιούλιο (τα άλλα είναι στις 20 του μήνα του Προφήτη Ηλία, στις 26 της Αγίας Παρασκευής και στις 27 του Αγίου Παντελεήμονα).

Το εξωκλήσι αυτό ήταν παλιότερα ένας νερόμυλος, στην είσοδο του Ασβεστοχωρίου, μετά το Ρετζίκι, όπου ο Χαρίλαος Χρ. Μπιτσίνας κατά την περίοδο του μεσοπολέμου, βρήκε μία παλιά βυζαντινή εικόνα της Αγίας Κυριακής. Ενημέρωσε αμέσως τον εφημέριο του ναού του χωριού, και θεωρώντας το γεγονός αυτό ως ευλογία, μετέτρεψε το νερόμυλο σε εξωκλήσι, συνεχίζοντας όμως παράλληλα τη λειτουργία του νερόμυλου.

Κάθε χρόνο, επί πολλές δεκαετίες, την παραμονή της Αγίας Κυριακής και ανήμερα τη γιορτή, εκατοντάδες πιστοί από το Ασβεστοχώρι και από άλλες γειτονικές περιοχές, κατέκλυζαν το εξωκλήσι και προσκυνούσαν τη Χάρη της, παρότι βρισκόταν σε ιδιωτικό χώρο (της οικογένειας Μπιτσίνα). Όλα αυτά μέχρι το 2006, οπότε τελέστηκε η τελευταία λειτουργία. Τη χρονιά εκείνη δόθηκε το κτήμα – οικόπεδο αντιπαροχή και κατά τις ανασκαφές η αρχαιολογική υπηρεσία αποφάνθηκε πως υπήρχαν στο χώρο ευρήματα αρχαιολογικής σημασίας. Από τότε, άγνωστο για ποιο λόγο δεν έγινε εκεί άλλος Εσπερινός ή Θεία Λειτουργία (τελούνται στην εκκλησία του Αγίου Γεωργίου), προς μεγάλη απογοήτευση των πιστών και κυρίως των ηλικιωμένων Ασβεστοχωριτών, που από τα παιδικά τους χρόνια η γιορτή της Αγίας Κυριακής ήταν συνυφασμένη με το πανηγύρι του συγκεκριμένου εξωκλησιού.

Ελπίζουμε πως η μικρή αυτή αναφορά μας στο συγκεκριμένο εξωκλήσι θα δώσει το έναυσμα σε όλους τους αρμόδιους, να μεριμνήσουν και μετά από σχετικό διάλογο να βρουν μια λύση ώστε από την επόμενη χρονιά να ξαναρχίσει ο εορτασμός όπως παλιά…

Αν τελικά θεωρηθεί πως δεν υπάρχει δυνατότητα επαναλειτουργίας του εξωκλησιού η ηλεκτρονική εφημερίδα testasv.local προτείνει να κατασκευαστεί έξω από τον ιδιωτικό χώρο όπου βρίσκεται ο παλιός νερόμυλος ένα νέο εξωκλήσι, όπως του Αγίου Φανουρίου στο Ρετζίκι (φωτογραφία), στη Χάρη της Αγίας Κυριακής.

Νίκος Γιώτης