Έθιμα

Μεγάλη Παρασκευή στο Ασβεστοχώρι

Το πρωί οι πιστοί στο Ασβεστοχώρι παρακολουθούν στην εκκλησία του Αγίου Γεωργίου την Ακολουθία των Μεγάλων Ωρών και αμέσως μετά την Αποκαθήλωση, κατά την οποία στο τέλος του Ευαγγελίου, ο ιερέας βγάζει τα καρφιά απ” τον Εσταυρωμένο, κατεβάζει το Σώμα, το αποθέτει σε λευκό σεντόνι, το ραντίζει με «μύρα» (άρωμα), ευλογεί τους πιστούς και το τοποθετεί στην Αγ. Τράπεζα.Ύστερα περνάνε όλοι οι Χριστιανοί να προσκυνήσουν τον επιτάφιο. Αρκετοί περνούν κάτω από το κουβούκλιο γονατιστοί, τρεις φορές σταυρωτά «για ευλογία».

Χορωδία - εγκώμια 001

Το σούρουπο οι πιστοί μεταβαίνουν στον ναό για να ακούσουν τα εγκώμια.

Ακολουθεί η περιφορά του Επιταφίου στους κεντρικούς δρόμους του χωριού που συνοδεύεται από τη Μικτή Χορωδία και τη Φιλαρμονική του Ασβεστοχωρίου.

Μετά την περιφορά το εκκλησίασμα εισέρχεται πάλι στον ναό διαβαίνοντας κάτω από τον Επιτάφιο. Με τον τρόπον αυτό παίρνουν οι πιστοί την ευλογία που θα τους συντροφέψει μέχρι του χρόνου.

                                                                                                                                  Ν.Γ.

 

 

Καταχωρήθηκε επίσης σε Εκκλησία - Θρησκευτικές Εκδηλώσεις, Επίκαιρα θέματα | Σχόλια κλειστά

Μεγάλη Πέμπτη στο Ασβεστοχώρι

Οι νοικοκυρές στο Ασβεστοχώρι τήρησαν και φέτος το έθιμο και μετά το βάψιμο των αυγών τοποθέτησαν ένα κόκκινο πανί στο μπαλκόνι τους

Οι νοικοκυρές στο Ασβεστοχώρι τήρησαν και φέτος το έθιμο και μετά το βάψιμο των αυγών τοποθέτησαν ένα κόκκινο πανί στο μπαλκόνι

Μεγάλη Πέμπτη σήμερα και το πρωί εκατοντάδες πιστοί στο Ασβεστοχώρι μετέβησαν στην εκκλησία του Αγίου Γεωργίου για να μεταλάβουν. Στη συνέχεια οι νοικοκυρές έβαψαν τα αυγά. Μόλις ολοκλήρωσαν τη βαφή, τηρώντας το έθιμο κρέμασαν ένα κόκκινο πανί στο μπαλκόνι ή σε ένα παράθυρο, που σήμαινε ότι τα είχαν βάψει.  Tο πανί συμβολίζει το αίμα τού Χριστού. Όσο αυτό είναι κρεμασμένο στο παράθυρο, οι γυναίκες δεν πλένουν ούτε απλώνουν ρούχα. Παλαιότερα, υπήρχε μάλιστα ένας άτυπος ανταγωνισμός ως προς τον χρόνο που θα έβγαζαν οι νοικοκυρές το πανί, γιατί όπως έλεγαν, όσο γρηγορότερα το κρεμούσαν τόσο καλύτερες νοικοκυρές ήταν.

Το βράδυ οι πιστοί αναμένεται να παρακολουθήσουν σε κλίμα συγκίνησης, κατάνυξης αλλά και θλίψης τα 12 ευαγγέλια και την Έξοδο Του Εσταυρωμένου Ιησού Χριστού. Όπως κάθε χρόνο θα γεμίσει η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου από πιστούς που θα παρακολουθήσουν την αναπαράσταση του Θείου Δράματος της Σταύρωσης.

DSC_1111
Οι μοιρολογήτρες θα ξενυχτήσουν και φέτος δίπλα στον Εσταυρωμένο

Όλο το βράδυ αρκετοί πιστοί θα ξενυχτήσουν στην εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, δίπλα στον Εσταυρωμένο, μοιρολογώντας και προσφέροντας, διάφορα νηστίσιμα φαγώσιμα και αφεψήματα για «συχώριο».

Νέοι και νέες προσφέρουν νηστίσιμα φαγώσιμα και αφεψήματα για «συχώριο»
Νέοι και νέες θα προσφέρουν νηστίσιμα φαγώσιμα και αφεψήματα για «συχώριο»

Παράλληλα κάποιοι άλλοι πιστοί θα στολίζουν τον Επιτάφιο.

                                                                                                          Νίκος Γιώτης

 

 

Καταχωρήθηκε επίσης σε Εκκλησία - Θρησκευτικές Εκδηλώσεις, Επίκαιρα θέματα | Σχόλια κλειστά

Έθιμα της Μ. Εβδομάδας στο Ασβεστοχώρι

Όπως οι περισσότερες περιοχές της Ελλάδας, το Ασβεστοχώρι είχε τα δικά του έθιμα ενόψει του Πάσχα, πολλά από τα οποία διατηρούνται και σήμερα.

Τη Μ. Τρίτη οι νοικοκυρές μάζευαν διάφορα χόρτα (λάπατα, τσουκνίδες, κ.α.) για τη νηστίσιμη χορτόπιτα της Μ. Πέμπτης. Το μάζεμά τους τη Μ. Τρίτη και όχι τη Μ. Τετάρτη, γίνονταν επειδή Τετάρτη «συνέλαβαν» τον Χριστό στον κήπο των Ελαιών και γι αυτό απέφευγαν οι Χριστιανοί να μπαίνουν σε περιβόλια.

Το πρωί της Μ. Πέμπτης όλη η οικογένεια μεταλάμβανε και στη συνέχεια η νοικοκυρά έβαφε τα αυγά. DSC00316Μόλις ολοκλήρωνε τη βαφή κρεμούσε ένα κόκκινο πανί στο μπαλκόνι ή σε ένα παράθυρο, που σήμαινε ότι τα είχε βάψει.  Tο πανί συμβόλιζε το αίμα του Χριστού. Όσο αυτό ήταν κρεμασμένο στο παράθυρο, οι γυναίκες δεν έπλεναν ούτε άπλωναν ρούχα. Υπήρχε μάλιστα ένας άτυπος ανταγωνισμός ως προς το χρόνο που θα έβγαζαν οι νοικοκυρές το πανί, γιατί όπως έλεγαν, όσο γρηγορότερα το κρεμούσε τόσο καλύτερη νοικοκυρά ήταν.

Στη συνέχεια  έτρωγαν τη χορτόπιτα.

Το βράδυ οι πιστοί παρακολουθούσαν σε κλίμα συγκίνησης, κατάνυξης αλλά και θλίψης τα 12 ευαγγέλια, την Έξοδο του Εσταυρωμένου Ιησού Χριστού και την αναπαράσταση του Θείου Δράματος της Σταύρωσης γεμίζοντας την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου.

DSC00333

Οι μοιρολογήτρες όλο το βράδυ ξενυχτούν δίπλα στον Εσταυρωμένο

Όλο το βράδυ της Μ. Πέμπτης αρκετοί ξενυχτούσαν στην εκκλησία, δίπλα στον Εσταυρωμένο, μοιρολογώντας και μοιράζοντας, στους άλλους πιστούς, διάφορα νηστίσιμα φαγώσιμα και αφεψήματα για «συχώριο».

ΕπιτάφιοςΤα ξημερώματα, στις 5 περίπου, σύμφωνα με το έθιμο, άρχιζαν το στολισμό του Επιταφίου,  με την καθοδήγηση, επί δεκαετίες, της Λίας Κίνη και της Ασπασούλας Σπάνδου και με τη συμμετοχή πολλών πιστών. Από το 2012, ο στολισμός του επιταφίου αρχίζει τα μεσάνυχτα…

Τη Μ. Παρασκευή οι Ασβεστοχωρίτες νήστευαν αυστηρά και έτρωγαν μόνο ψωμί, ελιές, χαλβά και κρεμμυδάκια και πήγαιναν στην εκκλησία για να προσκυνήσουν τον Επιτάφιο. Τα παιδιά, αλλά και πολλοί μεγάλοι, περνούσαν κάτω από το κουβούκλιο τρεις φορές σταυρωτά «για ευλογία», όπως έλεγαν χαρακτηριστικά οι παλαιότεροι.

Μικτή χορωδία ΑσβεστοχωρίουΤο σούρουπο προσέρχονταν στο ναό για να ακούσουν τα εγκώμια που έψαλλε η μικτή χορωδία του χωριού (http://www.asvestohori.gr/?p=4056). Για το βράδυ αυτό, μάλιστα, οι χορωδοί προετοιμάζονταν κάνοντας πρόβες από την αρχή της σαρακοστής. Η εξαιρετική απόδοση των εγκωμίων, άλλωστε, συντελούσε ώστε η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου να γεμίζει ασφυκτικά τη μέρα αυτή από πιστούς και άλλων ενοριών!

DSC00376

Ακολουθούσε η περιφορά του Επιταφίου στους κεντρικούς δρόμους του χωριού, σε κλίμα συγκίνησης και πένθους.

                                                                                                                 Νίκος Γιώτης

 

 

 

Καταχωρήθηκε επίσης σε Εκδηλώσεις - Δραστηριότητες Χορωδίας, Εκκλησία - Θρησκευτικές Εκδηλώσεις, Επίκαιρα θέματα | Σχόλια κλειστά

Αποκριά στο Ασβεστοχώρι

Αποκριάτικο γλέντι

Η Κυριακή της Τυρινής, δηλαδή η τελευταία Κυριακή της αποκριάς, ήταν για τους Ασβεστοχωρίτες μέρα γλεντιού, ξεφαντώματος, αλλά και συγχώρεσης. Ήταν το αποκορύφωμα του κεφιού και της διασκέδασης που διαρκούσε ολόκληρη την περίοδο της αποκριάς κατά την οποία κυρίως οι νέες και οι νέοι, ντύνονταν καρναβάλια και χόρευαν σε καφενεία ή σε σπίτια, ενώ φορώντας τις παραδοσιακές φορεσιές του χωριού χόρευαν στην πλατεία «Μπαχτσέ» (εκεί όπου βρίσκονται από τη δεκαετία του ’70 οι πολυκατοικίες του χωριού). Κατά την τελευταία εβδομάδα της αποκριάς, μόλις σουρούπωνε, ντύνονταν καρναβάλια «κρυφά», όπως τα χαρακτήριζαν, δηλαδή κρύβοντας τα πρόσωπά τους με πανιά ή οτιδήποτε άλλο, αφού οι μάσκες ήταν δυσεύρετες τότε, και πήγαιναν σε φιλικά ή συγγενικά σπίτια. Εκεί έλεγαν αστεία και χωρατά, και οι οικοδεσπότες, τους κερνούσαν χαλβά αποκριάτικο (παστάκι) ή γλυκό του κουταλιού και ποτό και προσπαθούσαν να καταλάβουν ποιοι ήταν. Όταν καταλάβαιναν κάποιον έπρεπε να φανερωθεί και κάνοντας στη συνέχεια διάφορους συνειρμούς, σχετικά με την παρέα του και βλέποντας το σωματότυπο των άλλων, συχνά έβρισκαν και τους υπόλοιπους και έφευγαν για να πάνε σε άλλα σπίτια. Κάθε βράδυ οι δρόμοι γέμιζαν από δεκάδες και τα Σαββατοκύριακα εκατοντάδες μασκαράδες που όταν συναντιόντουσαν με άλλους χαιρετιόντουσαν εγκάρδια και προσπαθούσαν να καταλάβουν ποιοι είναι και συνέχιζαν για τους προορισμούς τους.

Αποκριάτικο γλέντι στο Ασβεστοχώρι, κατά τη δεκαετία του '70
Αποκριάτικο γλέντι στο Ασβεστοχώρι, γύρω στο ’70

Οι περισσότεροι πάντως περνούσαν και από κάποιες ταβέρνες, όπου χόρευαν για λίγο και αφού τους κερνούσαν οι ταβερνιάρηδες ή κάποιοι πελάτες, αποχωρούσαν.

Από το 2007 ορισμένοι Ασβεστοχωρίτες κάνουν μια προσπάθεια αναβίωσης του εθίμου και ντύνονται «κρυφά» καρναβάλια πηγαίνοντας κυρίως σε καφενεία αλλά και σπίτια και όπως υποστηρίζουν χαρακτηριστικά, δύσκολα πλέον οι κάτοικοι ανοίγουν τα σπίτια τους σε… μασκαράδες, εκτός αν καταλάβουν έναν από αυτούς!

Κατά την προτελευταία εβδομάδα της αποκριάς, ντύνονταν «κρυφά» καρναβάλια τα παιδιά τα οποία μπορεί να μην πήγαιναν σε καφενεία αλλά έκαναν περισσότερη «φασαρία» στους δρόμους αλλά και στα σπίτια που επισκέπτονταν.

Όλα αυτά κορυφώνονταν την τελευταία Κυριακή της αποκριάς, κατά την οποία παρότι είναι της Τυρινής, και δεν έπρεπε να τρώνε κρέας, περιέργως οι Ασβεστοχωρίτες το μεσημέρι έτρωγαν κατσικάκι. Οι φούρνοι γέμιζαν από ταψιά με κατσικάκι, γιατί τότε δεν υπήρχαν ηλεκτρικές κουζίνες με φούρνους ώστε να ψήνουν οι νοικοκυρές στα σπίτια τους και το «έργο» αυτό το αναλάμβαναν οι φουρνάρηδες.

Το απόγευμα, οι νεώτεροι/ες πήγαιναν σε μεγαλύτερους, παππούδες, γιαγιάδες, θείους ή θείες τους φιλούσαν το χέρι και ζητούσαν συγχώρεση. Οι γιαγιάδες ή οι θείες ετοίμαζαν από το πρωί και τους πρόσφεραν τυρόπιτα. Το βράδυ γλεντούσαν σε ταβέρνες του χωριού και το γλέντι αυτό διαρκούσε, συνήθως, ως το πρωί. Κατά τις δεκαετίες του ’50 και του ’60, τα εντυπωσιακότερα γλέντια γίνονταν στο καφενείο – ταβέρνα του Θόδωρου Αδαμάκου, που βρισκόταν κάτω από το κοινοτικό χάνι, στην κεντρική πλατεία του χωριού (απέναντι από το ΚΑΠΗ), επειδή κάθε χρόνο τη μέρα εκείνη ναύλωνε μουσικούς με ζουρνάδες. Ήταν τα όργανα που εξέφραζαν τους Ασβεστοχωρίτες και τα θεωρούσαν και ήταν άλλωστε τα παραδοσιακά τους, με τα οποία χόρευαν σε γλέντια και πανηγύρια τους. Είναι χαρακτηριστικό πως για τη συγκεκριμένη βραδιά πολλοί έκλειναν τραπέζι εβδομάδες ή και μήνες νωρίτερα. Άλλοι γλεντούσαν σε σπίτια με συγγενείς ή φίλους, οι οποίοι σε όποιο σπίτι κι αν πήγαιναν έπαιρναν και δικά τους εδέσματα, ώστε να μην επιβαρυνθούν ιδιαίτερα οι οικοδεσπότες…

Αναβίωση του εθίμου της «Χάσκας» στο ΚΑΠΗ το 1989 από τον αείμνηστο Γιώργο Γανουτάρη (Μπλατσάρα)

Αναβίωση του εθίμου της «Χάσκας» στο ΚΑΠΗ το 1989, από τον αείμνηστο Γιώργο Γανουτάρη (Μπλατσάρα)

Όπου και αν διασκέδαζαν πάντως, έκαναν και το έθιμο της «χάσκας». Δηλαδή, έδεναν, αν βρίσκονταν στο σπίτι στην άκρη της βέργας με την οποία άνοιγαν οι νοικοκυρές φύλλα για πίτες, ενώ αν ήταν σε ταβέρνα ένα ξύλο που έφερνε η παρέα για το σκοπό αυτό, ένα σχοινί και στην άκρη του ένα παστάκι αποκριάτικου χαλβά. Ο μεγαλύτερος της παρέας ή της οικογένειας το κουνούσε μπροστά στα στόματα όλων που κάθονταν στο τραπέζι κυκλικά οι οποίοι προσπαθούσαν να το πιάσουν. Δηλαδή έχασκαν και γι αυτό ονομάστηκε «χάσκα». Όποιος το έπιανε αναλάμβανε εκείνος να κουνάει το ξύλο με το κομμάτι του χαλβά. Παλιότερα το έθιμο αυτό γίνονταν με αυγό, που μάλλον συμβόλιζε πως με το αυγό άρχιζε η νηστεία της σαρακοστής και με αυγό, το πασχαλινό, τελείωνε.

Την Καθαρή Δευτέρα οι νοικοκυρές καθάριζαν το σπίτι, έπλεναν τις κατσαρόλες για να μην έχουν λίπη, μαγείρευαν φασολάδα νηστήσιμη (χωρίς λάδι) και οι οικογένειες ξεκινούσαν τη νηστεία.

                                                                                                                   Νίκος Γιώτης

 

 

 

Καταχωρήθηκε επίσης σε Επίκαιρα θέματα, Ψυχαγωγία | Σχόλια κλειστά

Το έθιμο με τα πορτοκάλια αναβιώνει τα Θεοφάνεια στο Ασβεστοχώρι

Αναβιώνει τα Θεοφάνεια στο Ασβεστοχώρι, το μοναδικό στην Ελλάδα, πατροπαράδοτο έθιμο των Φώτων με τα πορτοκάλια

Η ιδιαιτερότητά του έγκειται κυρίως στο στολισμό ενός τραπεζιού, που τοποθετείται στο κέντρο του ιερού ναού Αγίου Γεωργίου, από την παραμονή των Θεοφανείων με μεγάλα κλαδιά κυπαρισσιού και πορτοκάλια, με τα οποία σχηματίζεται ένας σταυρός.

Παιδιά με κεριά στολισμένα με πορτοκάλια και μήλαΚατά τη διάρκεια της Θείας Λειτουργίας το πλαισιώνουν παιδιά με αναμμένα μεγάλα κεριά, στα οποία είναι περασμένα δυο πορτοκάλια, κι ένα μήλο και ανάμεσά τους αποξηραμένα σύκα, δεμένα με μια κόκκινη κλωστή. Πάνω στα μήλα και στα πορτοκάλια υπάρχει ξάφι. Στην κόκκινη κλωστή δένονται δεκάρες, ενώ παλιότερα δένονταν φλουριά.

Τα στολισμένα αυτά κεριά τα ετοιμάζουν και τα προσφέρουν στα βαφτιστήρια τους οι νονές και οι νονοί την παραμονή ή την προπαραμονή των Φώτων. Σε περίπτωση που οι νονοί δεν είναι από το Ασβεστοχώρι, τα ετοιμάζουν οι γονείς ή άλλοι συγγενείς των παιδιών προκειμένου να διατηρηθεί το έθιμο.

DSC_3588Το ευχάριστο είναι, ότι τα τελευταία χρόνια τα μέλη της Ενοριακής Νεανικής Εστίας του Αγίου Γεωργίου ετοιμάζουν και πουλούν στολισμένα κεριά για τα παιδιά που δεν κατάγονται ούτε αυτά ούτε οι νονοί τους από το Ασβεστοχώρι κι αυτό κατά την άποψή μας είναι σημαντικό για τη διατήρηση του εθίμου. Γιατί η διατήρηση των παραδόσεων θεωρείται, ίσως, απαραίτητη στη δύσκολη αυτή περίοδο, της παγκοσμιοποίησης και της ισοπέδωσης των αξιών, που ζούμε.

Παλιότερα, εκτός από τα παιδιά και η κάθε αρραβωνιασμένη κοπέλα κρατούσε λαμπάδα, χωρίς φρούτα, στολισμένη με κόκκινη κορδέλα και φλουρί που της έστελνε την παραμονή η πεθερά. Όταν παντρεύονταν, τον πρώτο χρόνο, ανάλογο κερί της έστελνε η κουμπάρα της.

DSC_1915Μετά το πέρας της Θείας Λειτουργίας προσφέρεται στο εκκλησίασμα ένα πορτοκάλι με ένα μικρό κλαδάκι κυπαρισσιού μπηγμένο στο πάνω μέρος του, το οποίο οι πιστοί τοποθετούν στο εικονοστάσι του σπιτιού τους.

Τα πορτοκάλια για το στολισμό της εκκλησίας και αυτά που προσφέρονται είναι δωρεές κάποιων πιστών. Αυτά που προσφέρονται στο τέλος, συμβολίζουν την μπομπονιέρα για τη βάπτιση του Χριστού.

Προέρχεται από τους Αγίους Τόπους

Σύμφωνα με την παράδοση το έθιμο αυτό το έφεραν πριν από δύο περίπου αιώνες ξενιτεμένοι ασβεστοποιοί από τους Αγίους Τόπους, όπου είχαν μεταβεί για δουλειά (κατασκευή και λειτουργία ασβεστοκάμινων).

Παλιότερα, μέχρι το 1968, η τελετή του αγιασμού των υδάτων στο Ασβεστοχώρι, γίνονταν στην πλατεία «Μπαχτσέ», η οποία ήταν η μεγαλύτερη του χωριού (εκεί όπου βρίσκονται σήμερα οι πολυκατοικίες). Από την εκκλησία μετέβαιναν οι πιστοί με εικόνες και εξαπτέρυγα στη συγκεκριμένη πλατεία, όπου είχε στηθεί ένα ξύλινο βαρέλι και σ΄ αυτό γίνονταν ο αγιασμός των υδάτων. Το βαρέλι το γέμιζαν οι ανύπαντρες κοπέλες για να έχουν, όπως έλεγαν, «καλό τυχερό». Τη νύχτα της παραμονής γίνονταν ένα πραγματικό πανηγύρι, το οποίο οι νέοι και οι νέες περίμεναν όλο το χρόνο και διασκέδαζαν ποικιλοτρόπως. Την ώρα που οι κοπέλες γέμιζαν από τις γειτονικές δημόσιες βρύσες το βαρέλι νερό με γκιούμια, οι νέοι… έκλεβαν πουρνάρια από τις αυλές γειτονικών σπιτιών και άναβαν φωτιές γύρω από τις οποίες, όλοι και όλες μαζί, χόρευαν και τραγουδούσαν. Πολλές φορές κάποιοι νεαροί στο πλαίσιο της διασκέδασης, άδειαζαν το βαρέλι οπότε τα κορίτσια αναγκάζονταν να το ξαναγεμίσουν, χωρίς όμως να δυσανασχετούν γιατί η ατμόσφαιρα ήταν γιορτινή.

Θεοφάνεια-001-500x340Από τo 1969, η τελετή του αγιασμού των υδάτων γινόταν στην πλατεία έξω από την εκκλησία, μπροστά στο καμπαναριό (φωτογραφία), ενώ τα τελευταία χρόνια γίνεται στον προαύλιο χώρο της.

Θεοφάνεια - ΑσβεστοχώριΜετά το τέλος της τελετής ακολουθεί περιφορά της εικόνας της Βάπτισης του Χριστού στους κεντρικούς δρόμους του Ασβεστοχωρίου (ανεξαρτήτως καιρικών συνθηκών) και προσκύνησή της στο προαύλιο της εκκλησίας, από τους πιστούς που συμμετέχουν σ” αυτήν.

                                                                                                     Νίκος Γιώτης

 

 

Καταχωρήθηκε επίσης σε Εκκλησία - Θρησκευτικές Εκδηλώσεις, Επίκαιρα θέματα, Νεανική Εστία Αγίου Γεωργίου, Προαναγγελίες | Σχόλια κλειστά

Το εορταστικό τραγούδι “Χιόνια στο καμπαναριό” ακούστηκε και φέτος στις γειτονιές του Ασβεστοχωρίου – Βίντεο

ΧορωδίαΟι περισσότεροι ήταν και φέτος πιστοί στο ετήσιο ραντεβού τους το ξημέρωμα των Χριστουγέννων. Στη μία μετά τα μεσάνυχτα υπήρξε στην κεντρική πλατεία του Ασβεστοχωρίου μία ασυνήθιστη για την ώρα εκείνη κίνηση, από ανθρώπους που κατευθύνονταν στο ΚΑΠΗ της κωμόπολης, το οποίο είναι τις τελευταίες δεκαετίες το σημείο συνάντησης των χορωδών που τραγουδούν κάθε χρόνο το εορταστικό τραγούδι “Χιόνια στο καμπαναριό”.

Μετά την ανταλλαγή των ευχών διαπιστώσαμε πως έλειπε η παλαιότερη χορωδός Σταυρούλα Δούδη με τον σύζυγό της Στέλιο Πρασά η οποία, όπως πληροφορηθήκαμε, είχε κάποιο ατύχημα. Απούσα ήταν και η Μαρία Κυριαζή – Σιββά, βασικό στέλεχος της προσπάθειας διατήρησης του εθίμου, η οποία βρισκόταν με τον σύζυγό της -επίσης χορωδό- στο εξωτερικό.

Στη 1.30, με τη θερμοκρασία λίγο πάνω από το “μηδέν” οι χορωδοί, αφού τραγούδησαν στην κεντρική πλατεία, ξεκίνησαν για να τραγουδήσουν στις 15 προεπιλεγμένες γειτονιές του Ασβεστοχωρίου προκειμένου να ακουστεί σε όσο το δυνατόν περισσότερα σπίτια.

Αρκετοί Ασβεστοχωρίτες, ντόπιοι και νέοι κάτοικοι περίμεναν και φέτος, ξαγρυπνώντας κι αυτοί μαζί με τους χορωδούς, να τους ακούσουν και για να τους ευχαριστήσουν και να τους… ζεστάνουν λίγο, τους υποδέχθηκαν έξω από τα σπίτια τους με ποτά, γλυκίσματα, αφεψήματα και φρούτα. Κάθε φορά η ατμόσφαιρα «ζεσταινόταν» και οι ευχές έπαιρναν και έδιναν. Χειραψίες, αλληλοασπασμοί και αναχώρηση για μια άλλη γειτονιά, ενώ σε ορισμένα παράθυρα ή μπαλκόνια διακρίνονταν και κάποια πρόσωπα αγουροξυπνημένα που παρακολουθούσαν τις παραπάνω σκηνές με έκπληξη, ίσως, επειδή ήταν η πρώτη φορά που τις ζούσαν. Ορισμένοι από αυτούς άνοιγαν το παράθυρο και εύχονταν «και του χρόνου». Άλλοι πάλι όχι. Ίσως πίστευαν πως ήταν μέρος του… ονείρου που έβλεπαν νωρίτερα στον ύπνο τους. Γιατί όντως όλα αυτά αν τα ζήσεις από κοντά, μοιάζουν ονειρεμένα…

Πρόκειται για μια βραδιά διαφορετική από όλες τις άλλες του χρόνου για τους συμμετέχοντες, γιαυτό και ορισμένοι αν και έχουν περάσει τα… εβδομήντα, εξέπεμπαν μια… νεανική αύρα και δεν υπολείπονταν σε ζωντάνια των νεώτερών τους στη χορωδία και «σκαρφάλωναν» με την ίδια με εκείνους ευκολία τις ανηφοριές του Ασβεστοχωρίου.

Το βράδυ αυτό όλα έχουν την ομορφιά τους. Ακόμη και η αγωνία αν σε μια γειτονιά υπάρξει κάποιος που θα βγει να τους κεράσει ή αν ανάψει έστω τα φώτα για να τους δείξει ότι τους άκουσε. Αλλά και να μην συμβεί κάτι τέτοιο δεν πτοούνται. Λες και είναι «ταγμένοι» να ξενυχτήσουν τραγουδώντας το συγκεκριμένο τραγούδι, διατηρώντας το έθιμο είτε τους ακούει κάποιος είτε όχι! Ξέρουν ότι στην επόμενη γειτονιά κάποιοι περιμένουν να τους ακούσουν, δίνοντάς τους εκτός από τα σχετικά κεράσματα και μια… ηθική ικανοποίηση. Εκτός από τα κεράσματα, πάντως, υπάρχουν και συνδημότες μας που προσφέρουν χρήματα, τα οποία καταγράφουν οι χορωδοί και στο τέλος ανακοινώνουν ενώπιον όλων των συμμετεχόντων το συνολικό ποσό που συγκεντρώθηκε και τα ονόματα αυτών που τα πρόσφεραν. Με τα χρήματα αυτά παλιότερα οι συμμετέχοντες πήγαιναν σε μια ταβέρνα «για τη σύσφιξη των σχέσεών τους», όπως έλεγαν, ενώ τα τελευταία χρόνια πηγαίνουν μια εκδρομή.

Σε όλη τη διάρκεια της «ευλογημένης» αυτής νύχτας τα πειράγματα μεταξύ των χορωδών, αλλά και των κατοίκων που τους κερνούσαν ήταν και φέτος συνεχή. 

Φανερά συγκινημένη η κόρη του επί δεκαετίες χορωδού Κωνσταντίνου Κάλου, Φωτεινή, ο οποίος έφυγε πρόσφατα από κοντά μας, όταν η χορωδία τραγούδησε στη γειτονιά της βγήκε και πρόσφερε γλυκά στους χορωδούς.

Φέτος για δεύτερη χρονιά τα τελευταία χρόνια οι χορωδοί τραγούδησαν και έξω από το σπίτι του δημοφιλούς ερμηνευτή Πέτρου Γαϊτάνου, ο οποίος – παρά την προχωρημένη ώρα (4 π.μ.)- τους περίμενε και βγήκε και τραγούδησε μαζί τους…

Στην περιοχή “Πόποβα” ο Γιώργος Μακαβός πρόσφερε στους χορωδούς ζεστά ροφήματα, γλυκά και… “γούρια” για το 2017, ενώ η Όλγα Χατζηνείρου, από τις παλαιότερες χορωδούς, που συμμετείχε και φέτος πρόσφερε φρούτα.

Στις πέντε περίπου, λίγο πριν αρχίσει η Θεία Λειτουργία, οι χορωδοί τραγούδησαν το «Χιόνια στο Καμπαναριό» μέσα στην εκκλησία, μπροστά στο ιερό.

Η όμορφη αυτή «χορωδιακή περιπλάνηση» ολοκληρώθηκε και φέτος με τον καφέ που ήπιαν οι χορωδοί στην αίθουσα τελετών του ναού του Αγίου Γεωργίου, όπου ανακοινώθηκε σε όλους και το ποσό που συγκεντρώθηκε φέτος, το οποίο ανήλθε σε 355 ευρώ, με τα οποία οι χορωδοί θα πραγματοποιήσουν εντός του 2017 μία ημερήσια εκδρομή.


Οι στίχοι του τραγουδιού που ερμήνευσε και φέτος η χορωδία την παραμονή των Χριστουγέννων είναι οι εξής:

Χιόνια στο καμπαναριό,

που Χριστούγεννα σημαίνει.

Χιόνια στο καμπαναριό,

ξύπνησε όλο το χωριό.

Κι όλοι παν στην εκκλησιά,

το Χριστό να προσκυνήσουν.

Κι όλοι παν στην εκκλησιά,

λάμπει απόψε η Παναγιά.

Τέτοια νύχτα ήταν παιδιά,

που γεννήθηκε ο Χριστός μας.

Τέτοια νύχτα ήταν παιδιά,

κι είχαν χιόνια τα κλαδιά.

Εγεννήθηκες χωρίς,

στρωματάκι καλέ μας Χριστούλη.

Εγεννήθηκες χωρίς,

μια σκουφίτσα να φορείς.

Χιόνια στο καμπαναριό,

που Χριστούγεννα σημαίνει.

Χιόνια στο καμπαναριό,

ξύπνησε όλο το χωριό.

Για την ιστορία αναφέρουμε (αλφαβητικά) τα ονόματα των συμμετεχόντων φέτος στη χορωδία και ήταν οι: Μελιώ Αγιασμένου, Ιφιγένεια Αργαλαβίνη Βούσκα, Μαρία Γέρου, Αναστασία Δούκα Βασιλειάδου, Μαρία Δούνα, Αλέκος Καραγκούνης, Δημήτρης Κεχαγιάς (χοράρχης – μαέστρος), Μαρία Γ. Κολοκοτρώνη, Αυγερινή Λεμοντζή, Στέργιος Μπάτσιος, Ελένη Μπάτσιου, Βασίλης Νουβάκης, Μαρία Πάλλα, Δημήτρης Πελτέκης, Καίτη Πυρζιώνα, Μαρία Σίκου, Φανή Σολωμού, Μίμης Τέης, Όλγα Χατζηνείρου, Νικηφόρος Χορτατσιάνης. 

                                                                                                            Νίκος Γιώτης

 

 

 

 

Καταχωρήθηκε επίσης σε Εκδηλώσεις - Δραστηριότητες Χορωδίας, Επίκαιρα θέματα | Σχόλια κλειστά

Τα «Χιόνια στο Καμπαναριό» θα ακουστούν και φέτος για 68η συνεχή χρονιά στις γειτονιές του Ασβεστοχωρίου

 

(ΦΩΤΟ Βίκης Τούση)
Πριν από το πρώτο τραγούδι στην κεντρική πλατεία Ασβεστοχωρίου

Έχουν περάσει 68 χρόνια από την παραμονή Χριστουγέννων κατά την οποία μια ομάδα νεαρών, που συνήθιζε να κάνει καντάδες έξω από τα σπίτια νεανίδων, αποφάσισαν παρά το δριμύ ψύχος που επικρατούσε να βγουν λίγο μετά τα μεσάνυχτα στις γειτονιές του Ασβεστοχωρίου και να τραγουδήσουν το «Χιόνια στο καμπαναριό». Πού να φαντάζονταν πως εκείνη η βραδιά ήταν η αρχή μιας… παράδοσης, που διατηρείται ακόμη, στο Ασβεστοχώρι.

Την ομάδα εκείνη αποτελούσαν οι νεαροί τότε, Γιώργος Ριτζούλης, Γιώργος Πιτκάρης, Απόστολος Σπάνδος, Δημήτρης Χορτατσιάνης, Νάκης Γηρούκας, Κώστας Σαμαλής, Παναγιώτης Πελτέκης, Γιώργος Μπουμπούσης και Νίκος Κουρκουρίκας.

H ανταπόκριση του κόσμου εκείνο το βράδυ ήταν μεγάλη και οι νεαροί έκαναν κάτι ανάλογο και τις επόμενες χρονιές, οπότε έλαβε η όμορφη αυτή ενέργεια μια πιο οργανωμένη μορφή, με τη δημιουργία μιας μικρής χορωδίας που πραγματοποιούσε και ορισμένες πρόβες πριν από τη συγκεκριμένη βραδιά, ώστε να υπάρχει καλύτερος συγχρονισμός.

(ΦΩΤΟ Βίκης Τούση)
Σε κάποια γειτονιά του Ασβεστοχωρίου (ΦΩΤΟ Βίκης Τούση)

Το 1956 δηλαδή πριν συμπληρωθεί δεκαετία από την πρώτη εκείνη βραδιά -της παραμονής των Χριστουγέννων του ’48- η χορωδία πλαισιώθηκε και από γυναίκες (Φίτσα Ριτζούλη, Ελένη Μπούγκαρη, Αυγερινή Λεμοντζή, Σταυρούλα Δ. Δούδη) και απέκτησε πιο όμορφο «ηχητικό χρώμα». Παρά τους αρχικούς δισταγμούς ορισμένων το εγχείρημα στέφθηκε από επιτυχία και συνεχίζεται έτσι μέχρι σήμερα, πιο οργανωμένα και με τις γυναίκες να υπερτερούν πλέον αριθμητικά των ανδρών. Με όσο αντίξοες καιρικές συνθήκες κι αν επικρατούν. Το έθιμο είναι έθιμο και πρέπει να τηρηθεί. Και τηρείται κάθε χρόνο ανελλιπώς είτε βρέχει, είτε χιονίζει, είτε η θερμοκρασία πέφτει αρκετά κάτω του μηδενός. Άλλωστε πάρα πολλοί Ασβεστοχωρίτες, ντόπιοι και νέοι κάτοικοι περιμένουν ξαγρυπνώντας κι αυτοί μαζί με τους χορωδούς να ακούσουν το εορταστικό αυτό τραγούδι στη γειτονιά τους και εκείνοι προκειμένου να τους ευχαριστήσουν και να τους ζεστάνουν λίγο, τους υποδέχονται έξω από τα σπίτια τους με ποτά, γλυκίσματα, αφεψήματα και ζεστές κομπόστες. Η ατμόσφαιρα «ζεσταίνεται» παρά το έντονο κρύο που συνήθως υπάρχει και οι ευχές παίρνουν και δίνουν.

Γι αυτό απόψε αν ακούσετε στη γειτονιά σας τη χορωδία να τραγουδάει το «Χιόνια στο Καμπαναριό» μην αρκεστείτε μόνο να απολαύσετε την υπέροχη εκτέλεσή της, αλλά βγείτε έξω να προσφέρετε κάτι από τα παραπάνω στους χορωδούς ή έστω ανοίξτε το παράθυρό σας και ανταλλάξτε ευχές μαζί τους.

Και για όσους θέλουν να ζήσουν από κοντά την εμπειρία της συμμετοχής στη χορωδία αυτή (καλλίφωνοι και μη), μπορούν να την ακολουθήσουν σε ολόκληρη ή μέρος της διαδρομής της (ο τόπος συνάντησης είναι στο ΚΑΠΗ στη μία τα ξημερώματα). Είναι σίγουρο ότι θα ενθουσιαστούν από την πρωτόγνωρη αυτή εμπειρία…

                                                                                                       Νίκος Γιώτης

 

 

 

 

Καταχωρήθηκε επίσης σε Επίκαιρα θέματα, Προαναγγελίες | Σχόλια κλειστά

Χριστουγεννιάτικα έθιμα του Ασβεστοχωρίου

Τα εορταστικά δρώμενα των Χριστουγέννων στο Ασβεστοχώρι άρχιζαν ουσιαστικά από τις 22 Δεκεμβρίου γιορτή της Αγίας Αναστασίας, οπότε οι γυναίκες καθάριζαν τα σπίτια και γι αυτό τη μέρα εκείνη την αποκαλούσαν “ξεσκονίστρα”. Την παραμονή πολλοί Ασβεστοχωρίτες πήγαιναν στο μοναστήρι της Αγίας Αναστασίας Βασιλικών να προσκυνήσουν τη χάρη της. Μέχρι την εποχή του μεσοπολέμου πήγαιναν με τα υποζύγιά τους (άλογα, γαϊδούρια, μουλάρια) ή ακόμη και με τα πόδια. Όπως έλεγαν παλιοί Ασβεστοχωρίτες, ξεκινούσαν νωρίς το πρωί, ώστε να φτάσουν αργά το μεσημέρι και αφού ξεκουράζονταν παρακολουθούσαν τον εσπερινό και κοιμόντουσαν στη μονή. Ανήμερα της γιορτής αφού παρακολουθούσαν τη θεία λειτουργία, επέστρεφαν στο Ασβεστοχώρι. Κατά τις τελευταίες δεκαετίες συνεχίζουν να πηγαίνουν στη Μονή αλλά με τουριστικά λεωφορεία ή ΙΧ αυτοκίνητα.

Κατά την ημέρα εκείνη οι άντρες έσφαζαν το γουρούνι που αγόραζαν μικρό (περίπου 15 - 20 κιλά) το καλοκαίρι και το εξέτρεφαν αυτούς τους μήνες με αποφάγια, βελανίδια και πασπάλι, με αποτέλεσμα να φτάνει την περίοδο των Χριστουγέννων περίπου τα 120 – 150 κιλά. Κατά τον τελευταίο μήνα το τάιζαν συνήθως με καλαμποκάλευρο, προκειμένου να κάνει περισσότερο λίπος που το αξιοποιούσαν, μετά το σφάξιμο, δεόντως. Στο σφάξιμο βοηθούσαν συνήθως κι άλλοι άνδρες, συγγενείς, φίλοι ή γείτονες επειδή ήταν δύσκολη… δουλειά και χρειαζόταν δύναμη για την ακινητοποίηση του ζώου αλλά και… χέρια στη συνέχεια για το καθάρισμά του. Παλιότερα κυκλοφορούσε σαν “ανέκδοτο” η περίπτωση ενός γουρουνιού που δεν κατάφερε ο ιδιοκτήτης του να το ακινητοποιήσει πλήρως την ώρα που προσπάθησε να το σφάξει, του ξέφυγε και έτρεχε μουγκρίζοντας να σωθεί στα στενά του χωριού, με το μαχαίρι καρφωμένο στο λαιμό του… Γιαυτό χρειάζονταν κυρίως πολλά χέρια.

Το σφάξιμο του γουρουνιού ήταν σαν μια γιορτή για όσους συμμετείχαν σ” αυτό, αφού πλαισιώνονταν από οινοποσία, ενώ οι νοικοκυρές κερνούσαν ό,τι φαγώσιμο συνοδευτικό μεζέ διέθεταν, όπως τουρσί, ελιές και τυρί αν υπήρχε. Οι πιο καλοί όμως μεζέδες προέρχονταν από το σφαγμένο ζώο, από το οποίο έκαναν τηγανιές. Πιο νόστιμα από οτιδήποτε άλλο όμως, ήταν τα «τσιγαρίδια». Επρόκειτο για κομματάκια ψαχνού κρέατος, που βρίσκονταν μέσα στο λίπος του γουρουνιού, το οποίο αφού έλιωναν ζεσταίνοντάς το σε υψηλή θερμοκρασία, το στράγγιζαν και έμεναν τα «τσιγαρίδια» τα οποία τηγάνιζαν.

Στη συνέχεια το λίπος το άφηναν να ξαναπαγώσει και το διατηρούσν σε τενεκέδες ή κιούπια και το χρησιμοποιούσαν σαν βούτυρο στη μαγειρική, για πίτες ή για την παρασκευή γλυκισμάτων τα οποία μοσχοβολούσαν.

 Έθιμα της παραμονής

Το βράδυ της παραμονής των Χριστουγέννων, σε όλα τα σπίτια έτρωγαν νηστήσιμα με κυρίως πιάτο τη φασολάδα και ο γηραιότερος άνδρας της οικογένειας πριν από το φαγητό θύμιαζε το τραπέζι και όλο το σπίτι. Το έθιμο αυτό τηρείται ακόμη στο Ασβεστοχώρι.

Αφού έτρωγαν, ένας από τους γονείς ή τις γιαγιάδες ή παππούδες αποσπούσε για λίγο την προσοχή των παιδιών και κάποιος άλλος έριχνε λίγο νερό στο τζάκι και στη συνέχεια έλεγε πως «κατούρησε ο καλλικάντζαρος», εξάπτοντας τη φαντασία των παιδιών και δίνοντας την ευκαιρία στους πιο ηλικιωμένους να πούνε κάποια σχετικά παραμύθια…

Από τη δεκαετία του ’60, στη 1 περίπου τα ξημερώματα των Χριστουγέννων, άνδρες και γυναίκες της χορωδίας του χωριού συγκεντρώνονται και “περιφέρονται” στους δρόμους του χωριού και ψάλλουν στις γειτονιές το “Χιόνια στο Καμπαναριό”. Η χορωδία αφού γυρίσει όλες τις γειτονιές καταλήγει στις 5 το πρωί στην εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, όπου αφού το ψάλλει για τελευταία φορά τα μέλη της πάνε και προσκυνούν τη “Γέννηση του Χριστού”. Την ώρα εκείνη αρχίζει και η θεία λειτουργία των Χριστουγέννων.

Είναι χαρακτηριστικό πως πολλοί κάτοικοι παρά την προχωρημένη ώρα ξαγρυπνούν και κερνούν στα μέλη της χορωδίας, διάφορα οινοπνευματώδη ή ζεστά ροφήματα για να ζεσταθούν, μιας και η θερμοκρασία συνήθως είναι κοντά ή κάτω από το “μηδέν” και διάφορα εδέσματα.

Το χριστουγεννιάτικο τραπέζι

Το χοιρινό με πρασοσέλινο ήταν το κυρίως φαγητό των Χριστουγέννων στα περισσότερα σπίτια. Σε άλλα, των οποίων οι νοικοκύρηδες εξέτρεφαν κότες και γι αυτούς ίσως το χοιρινό ήταν «πολυτέλεια» έκαναν κοτόσουπα και κοτόπουλο ψητό. Κοτόσουπα μαγείρευαν και έτρωγαν συνήθως μετά τη θεία λειτουργία των Χριστουγέννων και όσοι νήστευαν, ώστε να μην τους πέσει το κυρίως φαγητό “βαρύ” μετά από τόσες μέρες νηστείας, όπως έλεγαν.

Απαραίτητοι στο χριστουγεννιάτικο τραπέζι ήταν και οι λαχανοσαρμάδες που συμβόλιζαν το “σπαργάνωμα” του Χριστού από την Παναγία.

Νίκος Γιώτης

 

 

 

 

 

Καταχωρήθηκε επίσης σε Επίκαιρα θέματα | Σχόλια κλειστά

Τραγούδια της ξενιτιάς στα “Ασβεστοχωρίτικα 2016”

Στα τραγούδια της ξενιτιάς είναι αφιερωμένη η δεύτερη χειμωνιάτικη εκδήλωση με τίτλο: “Ασβεστοχωρίτικα 2016”, που διοργανώνει το προσεχές Σάββατο 26 Νοεμβρίου ο Μουσικοχορευτικός Λαογραφικός Σύλλογος Ασβεστοχωρίου.

Η φετινή εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί στην Κοινοτική Αίθουσα Ασβεστοχωρίου και θα αρχίσει στις 7.30 το απόγευμα.

Υπενθυμίζεται ότι η περσινή πρώτη εκδήλωση ήταν αφιερωμένη στις ντόπιες παραδοσιακές φορεσιές (http://www.asvestohori.gr/?p=5621), μεταξύ των οποίων και η βραβευμένη ασβεστοχωρίτικη παϊζάνικη φορεσιά η οποία είναι μεταξύ εκείνων που κοσμούν τις μόνιμες εκθέσεις του Λαογραφικού Μουσείου Θεσσαλονίκης, του Λυκείου Ελληνίδων και του Μουσείου Μπενάκη (Αθήνα).

Η εκδήλωση είχε πλαισιωθεί από παραδοσιακά τραγούδια και χορούς του Ασβεστοχωρίου και άλλων περιοχών του Δήμου μας. 

 

 

 

 

Καταχωρήθηκε επίσης σε Εκδηλώσεις - Δραστηριότητες Μουσικοχορευτικού Λαογραφικού Συλλόγου, Επίκαιρα θέματα, Πολιτισμός, Προαναγγελίες | Σχόλια κλειστά

Αναβιώνει στις 21 και 22 Ιουνίου το έθιμο της «τσάλμας»

Με πρωτοβουλία του Μουσικοχορευτικού – Λαογραφικού Συλλόγου Ασβεστοχωρίου, θα αναβιώσει και φέτος στην κωμόπολή μας την Τρίτη 21 και την Τετάρτη 22 Ιουνίου, στις 9 το βράδυ το έθιμο της «τσάλμας». Όχι βέβαια όπως παλιά, ανάβοντας φωτιές την παραμονή του Άι Γιάννη στις γειτονιές, αλλά σε μία κεντρική εκδήλωση στην αυλή των δημοτικών σχολείων, πλαισιωμένη από χορευτικά συγκροτήματα, που θα χορέψουν παραδοσιακούς χορούς.

Χάρη στην αγάπη για την παράδοση και το μεράκι των μελών του Μουσικοχορευτικού – Λαογραφικού Συλλόγου, αναβιώνει – διατηρείται το έθιμο αυτό, και μάλιστα οι διήμερες αυτές εκδηλώσεις στέφονται πάντοτε από απόλυτη επιτυχία, αν κρίνει κανείς και από τη μεγάλη προσέλευση των θεατών και τη συμμετοχή των συγκροτημάτων. Στην επίτευξη της επιτυχίας αυτής συμβάλουν σημαντικά και οι εθελοντές/ντριες μέλη και φίλοι του συλλόγου, που βοηθούν ποικιλοτρόπως στο ψήσιμο ή σερβίρισμα των εδεσμάτων που προσφέρονται στους θεατές με σκοπό την οικονομική ενίσχυση του συλλόγου.

DSCN0888

Σύμφωνα με το τελετουργικό, στο τέλος της δεύτερης βραδιάς των εκδηλώσεων, οι διοργανωτές ανάβουν μία φωτιά και γύρω της συνεχίζεται ο χορός, όχι μόνον από τα μέλη των συγκροτημάτων αλλά από οποιονδήποτε επιθυμεί να χορέψει. Πολλοί δε, κυρίως παιδιά, πηδούν πάνω από τη φωτιά έχοντας στεφάνια στο κεφάλι τους από το φυτό που ανθίζει αυτήν την περίοδο στην περιοχή του Ασβεστοχωρίου, γνωστό ως «τσάλμα». Τα στεφάνια αυτά μετά το τέλος των χορών, σύμφωνα με το έθιμο τα ρίχνουν στη φωτιά.

Και τις δύο ημέρες, συγκροτήματα από το Ασβεστοχώρι και από άλλες περιοχές θα χορέψουν παραδοσιακούς χορούς.

 

 

 

 

Καταχωρήθηκε επίσης σε Εκδηλώσεις - Δραστηριότητες Μουσικοχορευτικού Λαογραφικού Συλλόγου, Επίκαιρα θέματα, Προαναγγελίες | Σχόλια κλειστά


Powered by WordPress.