Έθιμα

Πάσχα στο Ασβεστοχώρι με συνταγή από τη... Ρούμελη

Τα μνημόνια και το γεγονός ότι οι Έλληνες φέτος είναι, εξαιτίας τους, φτωχότεροι σε σχέση με τις προηγούμενες δεκαετίες, δεν στάθηκε εμπόδιο ώστε να γιορτάσει η πλειονότητά τους τη Λαμπρή με τον πατροπαράδοτο ελληνικό τρόπο.

Πάσχα με την πατροπαράδοτη ελληνική συνταγή και όχι με συνταγή... Δ.Ν.Τ.

Κάτι ανάλογο συνέβη και στο Ασβεστοχώρι, όπου πολλοί κάτοικοί του, έψησαν τον παραδοσιακό οβελία ή διάφορα άλλα εδέσματα και γλέντησαν, ξεχνώντας αυτή τη μέρα τα “μνημονιακά” τους
προβλήματα. Κάποιοι άλλοι προτίμησαν τα εξοχικά τους σπίτια για να περάσουν την ξεχωριστή, για την ορθοδοξία, αυτή γιορτή.

Οι μερακλήδες ψητάδες μαθαίνουν στα εγγόνια τους την τέχνη του... ψησίματος

Αξιοσημείωτο είναι ότι παλιότερα στο Ασβεστοχώρι το κατ’ εξοχήν φαγητό της Λαμπρής ήταν το φρικασέ αρνάκι ή κατσικάκι, ή το κατσικάκι στο ταψί, που το έψηναν στους φούρνους του χωριού, οι οποίοι ήταν ανοιχτοί τη μέρα εκείνη, αποκλειστικά για ψήσιμο φαγητών. Τις τελευταίες δεκαετίες όμως το ψήσιμο του οβελία “επικράτησε” και στην κωμόπολή μας.

                                                                                                                 Νίκος Γιώτης

Ενορίτισσες και ενορίτες του Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου Ασβεστοχωρίου, αμέσως μετά την Ακολουθία των Παθών, το βράδυ της Μεγάλης Πέμπτης, και όχι όπως απαιτεί το έθιμο στις 5 τα ξημερώματα, με την καθοδήγηση του ιερέα π. Εμμανουήλ Μπουζίνου, άρχισαν το στολισμό τού Επιταφίου, με λουλούδια που είχαν φέρει οι πιστοί. Το αποτέλεσμα ήταν και φέτος εντυπωσιακό, αφού δημιούργησαν, με πολύ κόπο και μεράκι, ένα πραγματικό κομψοτέχνημα με περίτεχνα σχέδια που μοιάζουν σαν να έχουν αποτυπωθεί στον καμβά κάποιου καλλιτέχνη. Η διαφορά του σε σχέση με προηγούμενα χρόνια ήταν ότι φέτος δημιουργήθηκε μια ανθοσύνθεση, όπως των ανθοστηλών.

Ο στολισμός του Επιταφίου, όπως διαπιστώσαμε, αποτελεί ένα τελετουργικό, με ιδιαίτερη προετοιμασία και με εμφανή πρόθεση για πρωτοτυπία. Ορισμένοι δε πιστοί που συμμετείχαν στο στόλισμα, όπως έλεγαν, το είχαν τάμα.

Τα λουλούδια που χρησιμοποιήθηκαν κυρίως για το φετινό στολισμό ήταν: τριαντάφυλλα, γαρύφαλλα,ορχιδέες, λίλιουμ, τροπικά φυλλώματα και πρασινάδα.

Προσφορά καφέδων προς τους πιστούς

Αξιοσημείωτο είναι ότι φέτος στο στολισμό και στη διανομή των αφεψημάτων, σε όσους ξενύχτησαν μοιρολογώντας τον Χριστό ή στολίζοντας τον Επιτάφιο, βοήθησαν και μικρής, σχετικά, ηλικίας πιστοί.

                                                                                                              Νίκος Γιώτης

Όπως οι περισσότερες περιοχές της Ελλάδας, το Ασβεστοχώρι είχε τα δικά του έθιμα ενόψει του Πάσχα, πολλά από τα οποία διατηρούνται και σήμερα.

Τη Μ. Τρίτη οι νοικοκυρές μάζευαν διάφορα χόρτα (λάπατα, τσουκνίδες, κ.α.) για τη νηστίσιμη χορτόπιτα της Μ. Πέμπτης. Το μάζεμά τους τη Μ. Τρίτη και όχι τη Μ. Τετάρτη, γίνονταν επειδή Τετάρτη «συνέλαβαν» τον Χριστό στον κήπο των Ελαιών και γι αυτό απέφευγαν οι Χριστιανοί να μπαίνουν σε περιβόλια.

Το πρωί της Μ. Πέμπτης όλη η οικογένεια μεταλάμβανε και στη συνέχεια η νοικοκυρά έβαφε τα αυγά. Μόλις ολοκλήρωνε τη βαφή κρεμούσε ένα κόκκινο πανί στο μπαλκόνι ή σε ένα παράθυρο, που σήμαινε ότι τα είχε βάψει. Υπήρχε μάλιστα ένας άτυπος ανταγωνισμός ως προς το χρόνο που θα έβγαζαν οι νοικοκυρές το πανί, γιατί όπως έλεγαν, όσο γρηγορότερα το κρεμούσε τόσο καλύτερη ήταν η νοικοκυρά.

Στη συνέχεια  έτρωγαν τη χορτόπιτα.

Όλο το βράδυ της Μ. Πέμπτης ξενυχτούσαν στην εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, δίπλα στον Εσταυρωμένο, μοιρολογώντας και μοιράζοντας, στους άλλους πιστούς, διάφορα νηστίσιμα φαγώσιμα και αφεψήματα για «συχώριο». Παράλληλα στόλιζαν τον Επιτάφιο.

Τη Μ. Παρασκευή νήστευαν αυστηρά και έτρωγαν μόνο ψωμί, ελιές, χαλβά και κρεμμυδάκια και πήγαιναν στην εκκλησία για να προσκυνήσουν τον Επιτάφιο. Τα παιδιά περνούσαν από κάτω “για να τα πιάσει η χάρη”, όπως έλεγαν χαρακτηριστικά οι παλαιότεροι.

Το σούρουπο προσέρχονταν στο ναό για να ακούσουν τα εγκώμια που έψαλλε η μικτή χορωδία του χωριού. Για το βράδυ αυτό, μάλιστα, οι χορωδοί προετοιμάζονταν κάνοντας πρόβες από την αρχή της σαρακοστής. Η εξαιρετική απόδοση των εγκωμίων, άλλωστε, συντελούσε ώστε η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου να γεμίζει ασφυκτικά τη μέρα αυτή από πιστούς και άλλων ενοριών, γεγονός που συνεχίζεται και στις μέρες μας… Ακολουθούσε η περιφορά του Επιταφίου στους κεντρικούς δρόμους του χωριού, σε κλίμα συγκίνησης και πένθους.

                                                                                                              Νίκος Γιώτης

Αναβίωσε στο Ασβεστοχώρι, το μοναδικό στην Ελλάδα, πατροπαράδοτο έθιμο των Θεοφανίων με τα πορτοκάλια.

Η ιδιαιτερότητά του έγκειται κυρίως στο στολισμό ενός τραπεζιού, που τοποθετείται στο κέντρο του ιερού ναού Αγίου Γεωργίου, από την παραμονή των Θεοφανίων με μεγάλα κλαδιά κυπαρισσιού και πορτοκάλια.

Κατά τη διάρκεια της Θείας Λειτουργίας το πλαισιώνουν παιδιά με αναμμένα μεγάλα κεριά, στα οποία είναι περασμένα δυο πορτοκάλια, κι ένα μήλο και ανάμεσά τους αποξηραμένα σύκα, δεμένα με μια κόκκινη κλωστή. Πάνω στα μήλα και στα πορτοκάλια υπάρχει ξάφι, ενώ στην κόκκινη κλωστή δένονται δεκάρες, ενώ παλιότερα δένονταν ψεύτικα φλουριά.

Τα στολισμένα αυτά κεριά τα ετοιμάζουν και τα προσφέρουν στα βαφτιστήρια τους οι νονές και οι νονοί την παραμονή ή την προπαραμονή των Φώτων. Όταν οι νονοί δεν είναι από το Ασβεστοχώρι, τα ετοιμάζουν οι γονείς ή άλλοι συγγενείς των παιδιών προκειμένου να διατηρηθεί το έθιμο. Και το καλό είναι ότι διατηρείται, αν κρίνουμε από τον αριθμό των παιδιών που είχαν φέτος στην εκκλησία τα ξεχωριστά αυτά κεριά. Και το πιο ευχάριστο, ότι είδαμε παιδιά που δεν κατάγονται, ούτε αυτά ούτε οι νονοί τους, από το Ασβεστοχώρι, αλλά είναι νέοι κάτοικοι, με τα ιδιαίτερα αυτά κεριά στα χέρια, κι αυτό κατά την άποψή μας αποτελεί ένα ελπιδοφόρο μήνυμα πως το έθιμο θα διατηρηθεί και κατά τα επόμενα χρόνια ή δεκαετίες. Γιατί η διατήρηση των παραδόσεων θεωρείται, ίσως, απαραίτητη στη δύσκολη αυτή περίοδο, της παγκοσμιοποίησης και της ισοπέδωσης των αξιών, που ζούμε.

Μετά το πέρας της Θείας Λειτουργίας των Θεοφανίων προσφέρεται στο εκκλησίασμα ένα πορτοκάλι με ένα μικρό κλωνάρι κυπαρισσιού στο πάνω μέρος του, το οποίο τοποθετούν στο εικονοστάσι τού σπιτιού τους. Τα πορτοκάλια για το στολισμό της εκκλησίας και αυτά που προσφέρονται είναι δωρεές κάποιων πιστών.

Τα πορτοκάλια που προσφέρονται στο τέλος, συμβολίζουν την μπομπονιέρα για τη βάπτιση του Χριστού.

Προέρχεται από τους Αγίους Τόπους

Σύμφωνα με την παράδοση το έθιμο αυτό το έφεραν πριν από δύο περίπου αιώνες ξενιτεμένοι ασβεστοποιοί από τους Αγίους Τόπους, όπου είχαν μεταβεί για δουλειά (κατασκευή ασβεστοκάμινων).

Παλιότερα, μέχρι τη δεκαετία του ‘70, η τελετή του αγιασμού των υδάτων στο Ασβεστοχώρι, γίνονταν στην πλατεία Μπαχτσέ, η οποία ήταν η μεγαλύτερη του χωριού (εκεί όπου βρίσκονται σήμερα οι πολυκατοικίες). Από την εκκλησία μετέβαιναν οι πιστοί με εικόνες και εξαπτέρυγα στη συγκεκριμένη πλατεία, όπου είχε στηθεί ένα ξύλινο βαρέλι και γίνονταν ο αγιασμός των υδάτων. Από τη δεκαετία του ’70, όμως, η τελετή γίνεται στην πλατεία έξω από την εκκλησία ή στον προαύλιο χώρο της και στη συνέχεια γίνεται περιφορά τους στους κεντρικούς δρόμους του χωριού. Μετά την περιφορά όσοι την ακολούθησαν ως το τέλος στο προαύλιο της εκκλησίας προσκυνούν την εικόνα της βάπτισης του Χριστού και παίρνουν αντίδωρο.

Όπως αναφέρουν ηλικιωμένοι Ασβεστοχωρίτες, προπολεμικά οι κάτοικοι που διέθεταν άλογα για τις δουλειές τους, μετά το τέλος της τελετής και αφού έπαιρναν αγιασμό όλοι οι πιστοί, πήγαιναν να τα ποτίσουν με αυτόν που απέμενε ώστε να είναι κι αυτά καλά στην υγεία τους και να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στους κατόχους τους.