Επίκαιρα θέματα

Τα εορταστικά δρώμενα των Χριστουγέννων στο Ασβεστοχώρι άρχιζαν ουσιαστικά από τις 22 Δεκεμβρίου γιορτή της Αγίας Αναστασίας, οπότε οι γυναίκες καθάριζαν τα σπίτια και γι αυτό τη μέρα εκείνη την αποκαλούσαν “ξεσκονίστρα”. Την παραμονή πολλοί Ασβεστοχωρίτες πήγαιναν στο μοναστήρι της Αγίας Αναστασίας Βασιλικών να προσκυνήσουν τη χάρη της. Μέχρι την εποχή του μεσοπολέμου πήγαιναν με τα υποζύγιά τους (άλογα, γαϊδούρια, μουλάρια) ή ακόμη και με τα πόδια. Όπως έλεγαν παλιοί Ασβεστοχωρίτες, ξεκινούσαν νωρίς το πρωί, ώστε να φτάσουν αργά το μεσημέρι και αφού ξεκουράζονταν παρακολουθούσαν τον εσπερινό και κοιμόντουσαν στη μονή. Ανήμερα της γιορτής αφού παρακολουθούσαν τη θεία λειτουργία, επέστρεφαν στο Ασβεστοχώρι. Κατά τις τελευταίες δεκαετίες συνεχίζουν να πηγαίνουν στη Μονή αλλά με τουριστικά λεωφορεία ή ΙΧ αυτοκίνητα.

Κατά την ημέρα εκείνη οι άντρες έσφαζαν το γουρούνι που αγόραζαν μικρό (περίπου 15 – 20 κιλά) το καλοκαίρι και το εξέτρεφαν αυτούς τους μήνες με αποφάγια, βελανίδια και πασπάλι, με αποτέλεσμα να φτάνει την περίοδο των Χριστουγέννων περίπου τα 120 – 150 κιλά. Κατά τον τελευταίο μήνα το τάιζαν συνήθως με καλαμποκάλευρο, προκειμένου να κάνει περισσότερο λίπος που το αξιοποιούσαν, μετά το σφάξιμο, δεόντως. Στο σφάξιμο βοηθούσαν συνήθως κι άλλοι άνδρες, συγγενείς, φίλοι ή γείτονες επειδή ήταν δύσκολη… δουλειά και χρειαζόταν δύναμη για την ακινητοποίηση του ζώου αλλά και… χέρια στη συνέχεια για το καθάρισμά του. Παλιότερα κυκλοφορούσε σαν ‘ανέκδοτο’ η περίπτωση ενός γουρουνιού που δεν κατάφερε ο ιδιοκτήτης του να το ακινητοποιήσει πλήρως την ώρα που προσπάθησε να το σφάξει, του ξέφυγε και έτρεχε μουγκρίζοντας να σωθεί στα στενά του χωριού, με το μαχαίρι καρφωμένο στο λαιμό του… Γιαυτό χρειάζονταν κυρίως πολλά χέρια.

Το σφάξιμο του γουρουνιού ήταν σαν μια γιορτή για όσους συμμετείχαν σ’ αυτό, αφού πλαισιώνονταν από οινοποσία, ενώ οι νοικοκυρές κερνούσαν ό,τι φαγώσιμο συνοδευτικό μεζέ διέθεταν, όπως τουρσί, ελιές και τυρί αν υπήρχε. Οι πιο καλοί όμως μεζέδες προέρχονταν από το σφαγμένο ζώο, από το οποίο έκαναν τηγανιές. Πιο νόστιμα από οτιδήποτε άλλο όμως, ήταν τα “τσιγαρίδια”. Επρόκειτο για κομματάκια ψαχνού κρέατος, που βρίσκονταν μέσα στο λίπος του γουρουνιού, το οποίο αφού έλιωναν ζεσταίνοντάς το σε υψηλή θερμοκρασία, το στράγγιζαν και έμεναν τα “τσιγαρίδια” τα οποία τηγάνιζαν.

Στη συνέχεια το λίπος το άφηναν να ξαναπαγώσει και το διατηρούσν σε τενεκέδες ή κιούπια και το χρησιμοποιούσαν σαν βούτυρο στη μαγειρική, για πίτες ή για την παρασκευή γλυκισμάτων τα οποία μοσχοβολούσαν.

 Έθιμα της παραμονής

Το βράδυ της παραμονής των Χριστουγέννων, σε όλα τα σπίτια έτρωγαν νηστήσιμα με κυρίως πιάτο τη φασολάδα και ο γηραιότερος άνδρας της οικογένειας πριν από το φαγητό θύμιαζε το τραπέζι και όλο το σπίτι. Το έθιμο αυτό τηρείται ακόμη στο Ασβεστοχώρι.

Αφού έτρωγαν, ένας από τους γονείς ή τις γιαγιάδες ή παππούδες αποσπούσε για λίγο την προσοχή των παιδιών και κάποιος άλλος έριχνε λίγο νερό στο τζάκι και στη συνέχεια έλεγε πως “κατούρησε ο καλλικάντζαρος”, εξάπτοντας τη φαντασία των παιδιών και δίνοντας την ευκαιρία στους πιο ηλικιωμένους να πούνε κάποια σχετικά παραμύθια…

Από τη δεκαετία του ’60, στη 1 περίπου τα ξημερώματα άνδρες και γυναίκες της χορωδίας του χωριού συγκεντρώνονταν και “περιφέρονταν” στους δρόμους του χωριού και έψαλλαν στις γειτονιές το “Χιόνια στο Καμπαναριό”. Το έθιμο αυτό σώζεται ακόμη και σήμερα. Η χορωδία αφού γυρίσει όλες τις γειτονιές καταλήγει στις 5 το πρωί στην εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, όπου αφού το ψάλλει για τελευταία φορά τα μέλη της πάνε και προσκυνούν τη “Γέννηση του Χριστού”. Την ώρα εκείνη αρχίζει και η θεία λειτουργία των Χριστουγέννων.

Είναι χαρακτηριστικό πως πολλοί κάτοικοι παρά την προχωρημένη ώρα ξαγρυπνούν και κερνούν στα μέλη της χορωδίας, διάφορα οινοπνευματώδη ή ζεστά ροφήματα για να ζεσταθούν, μιας και η θερμοκρασία συνήθως είναι κοντά ή κάτω από το “μηδέν” και διάφορα εδέσματα.

Το χριστουγεννιάτικο τραπέζι

Το χοιρινό με πρασοσέλινο ήταν το κυρίως φαγητό των Χριστουγέννων στα περισσότερα σπίτια. Σε άλλα, των οποίων οι νοικοκύρηδες εξέτρεφαν κότες και γι αυτούς ίσως το χοιρινό ήταν “πολυτέλεια” έκαναν κοτόσουπα και κοτόπουλο ψητό. Κοτόσουπα μαγείρευαν και έτρωγαν συνήθως μετά τη θεία λειτουργία των Χριστουγέννων και όσοι νήστευαν, ώστε να μην τους πέσει το κυρίως φαγητό ‘βαρύ’ μετά από τόσες μέρες νηστείας, όπως έλεγαν.

Απαραίτητοι στο χριστουγεννιάτικο τραπέζι ήταν και οι λαχανοσαρμάδες που συμβόλιζαν το “σπαργάνωμα” του Χριστού από την Παναγία.

Νίκος Γιώτης

Η Ζωή Μπάγγου – Αργύρα θα είναι και για την επόμενη πενταετία πρόεδρος της Φιλοπτώχου Αδελφότητος Κυριών Ασβεστοχωρίου, αφού επανεξελέγη μετά τις πρόσφατες αρχαιρεσίες της Αδελφότητος.

Ειδικότερα, το νέο Διοικητικό Συμβούλιο που προέκυψε από τις πρόσφατες αρχαιρεσίες της είναι το ακόλουθο:

Πρόεδρος Ζωή Μπάγγου – Αργύρα, αντιπρόεδροι Σοφία Ζαΐμη και Αργυρώ Βαρελά, γραμματέας Χρύσα Παπά – Νάκου, ταμίας Βασιλική Καλπακίδου – Ντίτση, μέλη Ανθή Κορατζή, Όλγα Κορατζή – Κλακάλα, Αναστασία Δούκα – Βασιλειάδου, Ζωή Δροσιά – Σύκου, Αμαλία Λίνδα, Κωνσταντίνα Τσένου, Ευρώπη Καραγκούνη, Μαρία Τάτσικα, Ευαγγελία Ρώμπη, Σταυρούλα Χορτατσιάνη, Αρετή Γκαραγκούνη.

Την ελεγκτική επιτροπή αποτελούν οι κυρίες Αναστασία Σολωμού – Αρβανιτάκη, Αικατερίνη Τομανσίζη, Ζωή Πασχάλη – Βαρελά.

Ιστορικά στοιχεία για τη Φιλόπτωχο Αδελφότητα

Η Φιλόπτωχος Αδελφότης Κυριών, είναι ο αρχαιότερος σύλλογος του Ασβεστοχωρίου που λειτουργεί σήμερα και με μεγάλη προσφορά στις δύσκολες περιόδους που πέρασαν οι κάτοικοί του. Τιμώντας μάλιστα το σκοπό της ίδρυσής της και την ονομασία της, η Φιλόπτωχος Αδελφότης ανταποκρίθηκε πλήρως σ’ αυτά κατά την εκατονταετή και πλέον ιστορία της.

Η Φιλόπτωχος ιδρύθηκε το 1906, δηλαδή κατά τη διάρκεια του Μακεδονικού Αγώνα και αρκετά χρόνια πριν την απελευθέρωση της Μακεδονίας από τον τουρκικό ζυγό. Ιδρύτριά της ήταν η δασκάλα Κατίνα Οικονομίδου, σύζυγος του καθηγητή μαθηματικών, Αθανασίου Οικονομίδη. Μορφωμένη και με έντονη προσωπικότητα, βλέποντας τη φτώχεια και τη δυστυχία που υπήρχε, κυρίως στα μάτια των παιδιών, μεθοδικά και “αθόρυβα” κατάφερε να δημιουργήσει το πρώτο διοικητικό συμβούλιο του συλλόγου, που πλαισιώθηκε από αξιοσέβαστες συμπολίτισσές της, οι οποίες με πολύ δουλειά, υψηλό αίσθημα ευθύνης και με γνώμονα την αλληλεγγύη, τη συμπαράσταση σε κάθε συνάνθρωπο που είχε ανάγκη, αλλά κυρίως σε οικογένειες που είχαν μικρά παιδιά, συνέταξαν το πρώτο καταστατικό. Οι συμπατριώτισσές της αυτές ήταν οι Στυλιανή Πολυζοπούλου, η Αναστασία Στρατή, η Φανή Κορατζή και η Ευαγγελή Χατζηαστερίου – Γιοννά. Αργότερα, όλες οι παραπάνω συνεργάτιδές της, διετέλεσαν κι αυτές με τη σειρά τους πρόεδροι της Φιλόπτωχου. Τα έσοδα του συλλόγου μετά τη δημιουργία του ήταν πενιχρά έως ανύπαρκτα. Γι αυτό τα μέλη του πρώτου διοικητικού συμβουλίου, προσπάθησαν με προσωπική δουλειά να αποκτήσουν έσοδα κάνοντας εργόχειρα τα οποία πωλούσαν, καθώς και απευθυνόμενες σε Ασβεστοχωρίτες με μεγάλη οικονομική επιφάνεια που δραστηριοποιούνταν στο εξωτερικό, από τους οποίους ζητούσαν δωρεές. Έτσι κατάφερναν να ανταποκριθούν στη μεγάλη αυτή προσπάθειά τους. Παράλληλα, καθιέρωσαν στις μεγάλες γιορτές της Χριστιανοσύνης, τα Χριστούγεννα και το Πάσχα, να δίδεται βοήθεια σε όλες τις άπορες οικογένειες του Ασβεστοχωρίου.

Το θεάρεστο έργο τους, αποτέλεσε πόλο έλξης και για άλλες Ασβεστοχωρίτισσες, οι οποίες πλαισίωσαν τις τάξεις της Φιλόπτωχου ως απλά μέλη της. Στην προσπάθειά τους αυτή, είχαν την αμέριστη συμπαράσταση του διευθυντού της Μεγάλης του Γένους Σχολής της Κωνσταντινούπολης, την εποχή εκείνη, καταγόμενου από το Ασβεστοχώρι, Γρηγορίου Παλαμά το γένος Οικονομίδη, πρώτου εξαδέλφου των αδελφών Αναστασίου και Αθανασίου Οικονομίδη. Όλα τα παραπάνω διαδραματίζονταν κατά την περίοδο της τουρκοκρατίας και του Μακεδονικού Αγώνα, οπότε υπήρχαν διωγμοί και βαρβαρότητες, όχι μόνο από τους Τούρκους αλλά και από τους Βούλγαρους. Αγωνιζόταν, λοιπόν, το Ασβεστοχώρι, να διατηρήσει την ελληνική του συνείδηση και το Ελληνικό φρόνημα να “περάσει” στα νέα παιδιά. Στον αγώνα αυτό σημαντική ήταν η συμβολή της Φιλόπτωχου, δεδομένου ότι οι γυναίκες αφενός ως μάνες γαλουχούσαν πατριωτικά τα παιδιά τους και αφετέρου ως μέλη του συλλόγου, είχαν τη δυνατότητα να δραστηριοποιούνται πιο εύκολα, χωρίς να κινούν υποψίες.

Παράλληλα από την ίδρυσή του ως το 1909, ο σύλλογος με εράνους βοήθησε την ανέγερση του νηπιαγωγείου Ασβεστοχωρίου. Τα νήπια την περίοδο εκείνη στην ιστορική κωμόπολη ήταν περίπου 400.

Τα μέλη της Φιλόπτωχου, δεν έμειναν αμέτοχα και στην άλλη μεγάλη δοκιμασία του Ελληνικού λαού και κατά συνέπεια των Ασβεστοχωριτών: κατά τον πόλεμο του 1940 και τη Γερμανική κατοχή. Βοήθησαν με εράνους και όποιους άλλους τρόπους μπορούσαν, όσους αντιμετώπιζαν πρόβλημα επιβίωσης. Μετά την κατοχή συνεχίστηκε η προσφορά του συλλόγου προς τους κατοίκους του Ασβεστοχωρίου που χρειάζονταν βοήθεια, έχοντας ως συμπαραστάτη, τον γιο της ιδρύτριάς του, Κωνσταντίνο Οικονομίδη, ο οποίος αν και διέμενε στην Αθήνα, βοηθούσε συνεχώς έμπρακτα τη Φιλόπτωχο. Η μεγαλύτερη βοήθειά του όμως, ήταν η αποστολή χρημάτων για την κατασκευή μόνιμης στέγης της σε χώρο που παραχώρησε η κοινότητα Ασβεστοχωρίου, ανάμεσα στο Ηρώων και το Κεντρικό Πάρκο, αφού επιμελήθηκε προσωπικά το σχεδιασμό του κτηρίου, στέλνοντας το 1970 τα σχέδια και τα απαιτούμενα χρήματα.

Σήμερα η Φιλόπτωχος Αδελφότης Κυριών Ασβεστοχωρίου, συνεχίζει να εργάζεται αθόρυβα, παραχωρώντας όποτε υπάρξει ανάγκη το οίκημά της για τις ανάγκες στέγης, άλλοτε προς τα σχολεία του Ασβεστοχωρίου, ενώ παλαιότερα προς το ΚΑΠΗ. Επίσης, δίδεται στους αριστούχους μαθητές – σπουδαστές της κωμόπολης, συμβολικό ποσό και έπαινος στη μνήμη της ιδρύτριας Κατίνας Οικονομίδου και του γιου της Κωνσταντίνου Οικονομίδη. Η καθιερωμένη γιορτή του συλλόγου πραγματοποιείται κάθε χρόνο την Κυριακή της Ορθοδοξίας, οπότε γίνεται και λεπτομερής αναφορά των πεπραγμένων της.

Η Φιλόπτωχος Αδελφότης Κυριών Ασβεστοχωρίου, είναι ένα από τα Σωματεία του Εθνικού Συμβουλίου Ελληνίδων που το 2008 συμπλήρωσαν έναν αιώνα συνεχούς λειτουργίας ως μέλη του.

Νίκος Γιώτης