Έθιμα

Έχουν περάσει πέντε-έξη χρόνια από την τελευταία φορά που είδα στο Ασβεστοχώρι παιδιά να πραγματοποιούν το πατροπαράδοτο έθιμο “κίτκες” (φωτογραφία). Τα τελευταία χρόνια ή δεν το συνέχισαν άλλα παιδιά ή δεν έπεσαν στην αντίληψή μου. Ελπίζω, πάντως, φέτος το Σάββατο του Λαζάρου, να δω στους δρόμους παιδιά να διατηρούν το έθιμο αυτό.

Τι είναι (ήταν;), όμως, οι “κίτκες”. Κάθε χρόνο το Σάββατο πριν από αυτό του Λαζάρου, τα παιδιά μάζευαν αγριολούλουδα, έκοβαν τα κοτσάνια τους ομοιόμορφα και τα έδεναν φτιάχνοντας μικρά μπουκέτα. Στη συνέχεια τα έθαβαν σε σχήμα σταυρού στον κήπο τους ή κάπου αλλού, σε σημείο όμως που να μην το γνωρίζει κανείς άλλος. Το πρωί του Σαββάτου του Λαζάρου τα ξέθαβαν, τα αράδιαζαν σε ένα δίσκο και πήγαιναν σε σπίτια του χωριού, όπου πρόσφεραν στις νοικοκυρές ένα μπουκέτο, κι εκείνες με τη σειρά τους έδιναν χρήματα με τα οποία αγόραζαν “καλούδια” (γλυκά, κ.α.).

Το έθιμο, σύμφωνα με παλιούς Ασβεστοχωρίτες, συμβόλιζε την Ανάσταση του Λαζάρου.

Κατά τις τελευταίες δεκαετίες, το έθιμο είχε διαφοροποιηθεί κάπως. Τα παιδιά μάζευαν τα λουλούδια την παραμονή του Λαζάρου και δεν τα έθαβαν, αλλά τα ετοίμαζαν όπως παλιά και την επομένη ακολουθούσαν την ίδια διαδικασία.

                                                                                                            Νίκος Γιώτης

 Περισσότεροι από 1.000 πιστοί συμμετείχαν και φέτος στην αναβίωση του πατροπαράδοτου εθίμου των Θεοφανίων με τα πορτοκάλια, στον Ιερό Ναό Αγίου Γεωργίου Ασβεστοχωρίου.

Για μία ακόμη χρονιά δημιουργήθηκε το αδιαχώρητο μέσα στο ναό κατά τη διάρκεια της Θείας Λειτουργίας και στο προαύλιό του κατά την τελετή αγιασμού των υδάτων.

Δεκάδες ήταν τα παιδιά που παρακολούθησαν τη Λειτουργία κρατώντας τα μεγάλα κεριά στα οποία ήταν περασμένα δύο πορτοκάλια και ένα μήλο (λεπτομέρειες στο άρθρο της 2ας Ιανουαρίου http://www.asvestohori.gr/?p=3551).

Πολλοί ήταν εκείνοι, μικροί και μεγάλοι, που κατά τη διάρκεια της τελετής αγιασμού των υδάτων άφησαν να πετάξουν περιστέρια.

Ακολούθησε περιφορά της εικόνας της Βάπτισης του Κυρίου στους κεντρικούς δρόμους του Ασβεστοχωρίου και προσκύνησή της στο τέλος από τους πιστούς που συμμετείχαν σ΄αυτή.

Σε όλο το εκκλησίασμα προσφέρθηκε από ένα πορτοκάλι στο πάνω μέρος του οποίου υπήρχε μπηγμένο ένα κλωνάρι κυπαρισσιού, το οποίο συμβολίζει την μπομπονιέρα για τη βάπτιση του Χριστού.

Νίκος Γιώτης

Αναβιώνει τη Δευτέρα στο Ασβεστοχώρι, το μοναδικό στην Ελλάδα, πατροπαράδοτο έθιμο των Θεοφανίων με τα πορτοκάλια.

Η ιδιαιτερότητά του έγκειται κυρίως στο στολισμό ενός τραπεζιού, που τοποθετείται στο κέντρο του ιερού ναού Αγίου Γεωργίου, από την παραμονή των Θεοφανίων με μεγάλα κλαδιά κυπαρισσιού και πορτοκάλια, με τα οποία σχηματίζεται ένας σταυρός.

Κατά τη διάρκεια της Θείας Λειτουργίας το πλαισιώνουν παιδιά με αναμμένα μεγάλα κεριά, στα οποία είναι περασμένα δυο πορτοκάλια, κι ένα μήλο και ανάμεσά τους αποξηραμένα σύκα, δεμένα με μια κόκκινη κλωστή. Πάνω στα μήλα και στα πορτοκάλια υπάρχει ξάφι. Στην κόκκινη κλωστή δένονται δεκάρες, ενώ παλιότερα δένονταν φλουριά.

Τα στολισμένα αυτά κεριά τα ετοιμάζουν και τα προσφέρουν στα βαφτιστήρια τους οι νονές και οι νονοί την παραμονή ή την προπαραμονή των Φώτων. Όταν οι νονοί δεν είναι από το Ασβεστοχώρι, τα ετοιμάζουν οι γονείς ή άλλοι συγγενείς των παιδιών προκειμένου να διατηρηθεί το έθιμο. Το ευχάριστο είναι, ότι τα τελευταία χρόνια βλέπουμε παιδιά που δεν κατάγονται, ούτε αυτά ούτε οι νονοί τους από το Ασβεστοχώρι, αλλά είναι νέοι κάτοικοι, με τα ιδιαίτερα αυτά κεριά στα χέρια, κι αυτό κατά την άποψή μας αποτελεί ένα ελπιδοφόρο μήνυμα πως το έθιμο θα διατηρηθεί και κατά τα επόμενα χρόνια ή δεκαετίες. Γιατί η διατήρηση των παραδόσεων θεωρείται, ίσως, απαραίτητη στη δύσκολη αυτή περίοδο, της παγκοσμιοποίησης και της ισοπέδωσης των αξιών, που ζούμε.

Παλιότερα, εκτός από τα παιδιά και η κάθε αρραβωνιασμένη κοπέλλα κρατούσε λαμπάδα, χωρίς φρούτα, στολισμένη με κόκκινη κορδέλα και φλουρί που της έστελνε την παραμονή η πεθερά. Όταν παντρεύονταν, τον πρώτο χρόνο, ανάλογο κερί της έστελνε η κουμπάρα της.

Μετά το πέρας της Θείας Λειτουργίας των Θεοφανίων προσφέρεται στο εκκλησίασμα ένα πορτοκάλι με ένα μικρό κλαδάκι κυπαρισσιού μπηγμένο στο πάνω μέρος του, το οποίο οι πιστοί τοποθετούν στο εικονοστάσι του σπιτιού τους.

 Τα πορτοκάλια για το στολισμό της εκκλησίας και αυτά που προσφέρονται είναι δωρεές κάποιων πιστών. Αυτά που προσφέρονται στο τέλος, συμβολίζουν την μπομπονιέρα για τη βάπτιση του Χριστού.

Προέρχεται από τους Αγίους Τόπους

Σύμφωνα με την παράδοση το έθιμο αυτό το έφεραν πριν από δύο περίπου αιώνες ξενιτεμένοι ασβεστοποιοί από τους Αγίους Τόπους, όπου είχαν μεταβεί για δουλειά (κατασκευή και λειτουργία ασβεστοκάμινων).

Παλιότερα, μέχρι το 1968, η τελετή του αγιασμού των υδάτων στο Ασβεστοχώρι, γίνονταν στην πλατεία “Μπαχτσέ”, η οποία ήταν η μεγαλύτερη του χωριού (εκεί όπου βρίσκονται σήμερα οι πολυκατοικίες). Από την εκκλησία μετέβαιναν οι πιστοί με εικόνες και εξαπτέρυγα στη συγκεκριμένη πλατεία, όπου είχε στηθεί ένα ξύλινο βαρέλι και σ΄ αυτό γίνονταν ο αγιασμός των υδάτων. Το βαρέλι το γέμιζαν οι ανύπαντρες κοπέλλες για να έχουν, όπως έλεγαν, “καλό τυχερό”. Τη νύχτα της παραμονής γίνονταν ένα πραγματικό πανηγύρι, το οποίο οι νέοι και οι νέες περίμεναν όλο το χρόνο και διασκέδαζαν ποικιλοτρόπως. Την ώρα που οι κοπέλλες γέμιζαν από τις γειτονικές δημόσιες βρύσες το βαρέλι νερό με γκιούμια, οι νέοι… έκλεβαν πουρνάρια από τις αυλές γειτονικών σπιτιών και άναβαν φωτιές γύρω από τις οποίες, όλοι και όλες μαζί, χόρευαν και τραγουδούσαν. Πολλές φορές κάποιοι νεαροί στο πλαίσιο της διασκέδασης, άδειαζαν το βαρέλι οπότε τα κορίτσια αναγκάζονταν να το ξαναγεμίσουν, χωρίς όμως να δυσανασχετούν γιατί η ατμόσφαιρα ήταν γιορτινή.

Από τo 1969, η τελετή γίνονταν στην πλατεία έξω από την εκκλησία, μπροστά στο καμπαναριό, ενώ τα τελευταία χρόνια γίνεται στον προαύλιο χώρο της.

Κατά τη διάρκεια της τελετής των υδάτων ορισμένα παιδιά αφήνουν να πετάξουν περιστέρια.

Στη συνέχεια γίνεται περιφορά τους στους κεντρικούς δρόμους της κωμόπολης. Μετά την περιφορά όσοι την ακολουθούν ως το τέλος στο προαύλιο της εκκλησίας προσκυνούν την εικόνα της βάπτισης του Χριστού και παίρνουν αντίδωρο.

Όπως αναφέρουν ηλικιωμένοι Ασβεστοχωρίτες, προπολεμικά οι κάτοικοι που διέθεταν άλογα για τις δουλειές τους, μετά το τέλος της τελετής και αφού έπαιρναν αγιασμό όλοι οι πιστοί, πήγαιναν να τα δώσουν να πιουν από αυτόν που απέμενε ώστε να είναι κι αυτά καλά στην υγεία τους και να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στους κατόχους τους.

 Νίκος Γιώτης

 Κάλαντα από παιδιά και ο ήχος απ΄ τα τρίγωνα ακούγονταν όλο το πρωί στο Ασβεστοχώρι. Πολλά παιδιά ξεχύθηκαν με τα τρίγωνά τους στο κέντρο και τις γειτονιές του, για να πουν τα πρωτοχρονιάτικα κάλαντα.

H τελευταία μέρα του χρόνου, μέρα ευχών και χαράς, έδωσε σε όσους βρίσκονταν στα σπίτια ή τα καταστήματά τους την ευκαιρία ν΄ ανταλλάξουν ευχές με τα παιδιά ακούγοντας τα κάλαντα που έψαλλαν εκείνα, συνοδευόμενα από τους ήχους των τριγώνων, καθώς και μουσικών οργάνων.

Η οικονομική κρίση όμως, φαίνεται πως επηρέασε και το χαρτζιλίκι που τα έδιναν οι ένοικοι των σπιτιών που πήγαιναν, αφού όπως έλεγαν “φέτος ήταν μειωμένο σε σύγκριση με τις προηγούμενες χρονιές”, ενώ οι πόρτες ορισμένων σπιτιών, δυστυχώς γι αυτά ήταν ερμητικά κλειστές… Αυτό ασφαλώς δεν πρέπει όμως να τα πτοεί, αλλά να συνεχίσουν στο μέλλον να τηρούν το πατροπαράδοτο έθιμο του τόπου μας.

Νίκος Γιώτης